Примери за промптови (прашања/инструкции) за предметот Вовед во емпириски истражувања
I. ПРОМПТОВИ ЗА ПОИМОТ И ЛОГИКАТА НА ИСТРАЖУВАЧКИОТ ПРОБЛЕМ
Поим и функција на истражувачки проблем
Промпт:
Објасни што претставува истражувачки проблем во научното истражување. Анализирај зошто проблемот не е исто што и тема, предмет или цел на истражувањето и објасни како природата на проблемот го детерминира целиот истражувачки процес.
Процес на конкретизација на проблемот
Промпт:
Опиши го процесот преку кој едно широко и нејасно почетно прашање се трансформира во конкретен истражувачки проблем. Објасни ја улогата на литературата во овој процес и зошто финалното прашање често се разликува од почетната идеја.
II. ПРОМПТОВИ ЗА ИЗВОРИ НА ИСТРАЖУВАЧКИ ПРОБЛЕМИ
Типологија на извори
Промпт:
Анализирај ги главните извори на истражувачки проблеми во општествените науки: секојдневниот живот, практичните потреби, теоријата и претходните истражувања. Објасни зошто овие извори често се преклопуваат.
Недостаток на знаење како генератор на проблеми
Промпт:
Објасни на кои начини недостатокот на знаење води кон формулирање на истражувачки проблем: празнина во знаењето, контрадикторни резултати и потреба од објаснување на факти. Илустрирај со примери.
III. ПРОМПТОВИ ЗА ДЕФИНИРАЊЕ НА ИСТРАЖУВАЧКИ ПРОБЛЕМ
Критериуми за добро дефиниран проблем
Промпт:
Наведи и објасни ги трите клучни критериуми што мора да ги задоволи еден истражувачки проблем:
– да изразува релација меѓу варијабли,
– да биде формулиран како прашање,
– да овозможува емпириска проверка.
Нивоа на истражувачки проблем
Промпт:
Објасни ја разликата помеѓу проблеми со дескриптивна цел, проблеми со цел предикција и проблеми со цел разбирање. Анализирај како овие нивоа влијаат врз изборот на методологија.
IV. ПРОМПТОВИ ЗА ИСТРАЖУВАЧКА ХИПОТЕЗА
Поим и функција на хипотеза
Промпт:
Што претставува истражувачка хипотеза и зошто таа мора да произлегува од истражувачкиот проблем? Анализирај ги нејзините функции во насочувањето на истражувањето.
Карактеристики на добра хипотеза
Промпт:
Анализирај кои се основните карактеристики на добро формулирана истражувачка хипотеза и зошто тие се неопходни за емпириско тестирање.
V. ПРОМПТОВИ ЗА ТИПОВИ ХИПОТЕТИЧКИ ИСКАЗИ
Искази на разлика и континуитет
Промпт:
Објасни ја разликата помеѓу искази на разлика и искази на континуитет при формулирање хипотези. Во кои ситуации секој од нив е методолошки оправдан?
Ако–тогаш искази и каузалност
Промпт:
Објасни зошто ако–тогаш исказите се соодветни само за истражувања со цел разбирање и каузално заклучување. Кои методолошки услови мора да бидат исполнети за нивна употреба?
Математички искази
Промпт:
Анализирај ја употребата на математички искази (Y = f(X)) при формулирање хипотези. Зошто тие ретко се применливи во општествените науки?
VI. ПРОМПТОВИ ЗА ТЕСТИРАЊЕ И СТАТИСТИЧКА ЛОГИКА
Истражувачка наспроти нулта хипотеза
Промпт:
Објасни ја разликата помеѓу истражувачка и нулта хипотеза. Анализирај зошто истражувачката хипотеза не се тестира директно, туку преку отфрлање на нултата хипотеза.
Пробабилистички карактер на заклучоците
Промпт:
Зошто заклучоците во општествените науки имаат пробабилистички, а не апсолутен карактер? Како ова влијае врз интерпретацијата на резултатите од тестирање на хипотези?
VII. МЕТА-ПРОМПТ (ЗА СИНТЕЗА)
Интегративен методолошки промпт
Промпт:
Синтетизирај го односот помеѓу истражувачкиот проблем, истражувачката хипотеза и методолошките постапки во научното истражување. Објасни зошто грешките во формулацијата на проблемот се пренесуваат низ целиот истражувачки процес.
I. ПРОМПТОВИ ЗА ТЕМА ИСТРАЖУВАЧКИ ПРАШАЊА
Почеток од љубопитност кон истражувачко прашање
Промпт
Објасни како секојдневната љубопитност и обичните набљудувања на однесувањето можат да прераснат во валидно истражувачко прашање. Анализирај зошто „прашањето“ е почетната точка на научното истражување.
Извори на истражувачки прашања
Промпт
Анализирај ги главните извори на истражувачки прашања: професори, учебници, научни бази на податоци и интернет. Објасни ги предностите и ризиците на секој извор.
II. ПРОМПТОВИ ЗА ИЗБОР НА ИСТРАЖУВАЧКИ ПРОБЛЕМ
Критериуми за избор на истражувачки проблем
Промпт
Објасни зошто научниците избираат истражувачки проблеми од различни причини: теориски развој, решавање практични проблеми, репликација, проширување или разрешување контрадикторни наоди.
Контрадикторни резултати и репликација
Промпт
Анализирај зошто контрадикторните резултати во литературата претставуваат легитимен и важен извор на нови истражувачки проблеми.
III. ПРОМПТОВИ ЗА ФОРМУЛИРАЊЕ НА ХИПОТЕЗИ
Поим за хипотеза
Промпт
Што претставува хипотеза во научното истражување и зошто таа мора да биде логички изведена од претходни истражувања или теорија, а не од лични верувања?
Карактеристики на добра хипотеза
Промпт
Наведи и објасни ги клучните карактеристики на добра хипотеза: јасна рационала, if–then структура и експлицитна релација меѓу варијабли.
Примери на добри и лоши хипотези
Промпт
Анализирај зошто некои хипотези се методолошки валидни, а други се нормативни, нејасни или неемпириски проверливи.
IV. ПРОМПТОВИ ЗА ВАРИЈАБЛИ
Поим за варијабла
Промпт
Дефинирај што е варијабла и објасни ја разликата помеѓу независна и зависна варијабла во експериментално истражување.
Квалитативни и квантитативни независни варијабли
Промпт
Објасни ја разликата помеѓу квалитативни и квантитативни независни варијабли и наведи примери за секој тип.
V. ПРОМПТОВИ ЗА ИЗБОР НА НИВОА НА НЕЗАВИСНАТА ВАРИЈАБЛА
Минимален број нивоа
Промпт
Зошто се потребни најмалку две нивоа на независната варијабла и кога е методолошки оправдано да се користат три или повеќе нивоа?
Монотонични и немонотонични односи
Промпт
Објасни ја разликата помеѓу монотонични и немонотонични односи меѓу независна и зависна варијабла и зошто изборот на екстремни вредности може да доведе до погрешни заклучоци.
VI. ПРОМПТОВИ ЗА ИЗБОР НА ЗАВИСНА ВАРИЈАБЛА
Значење на зависната варијабла
Промпт
Анализирај зошто изборот на зависната варијабла е критичен за интерпретацијата на психолошките процеси и однесувањето.
Карактеристики на добра зависна варијабла
Промпт
Објасни кои карактеристики мора да ги има добра зависна варијабла: објективност, поузданост, чувствителност и соодветен опсег.
Floor и ceiling ефекти
Промпт
Објасни што се floor и ceiling ефекти и зошто тие го нарушуваат мерењето и интерпретацијата на резултатите.
VII. ПРОМПТОВИ ЗА ПОВЕЌЕКРАТНИ ЗАВИСНИ ВАРИЈАБЛИ
Повеќе зависни варијабли
Промпт
Анализирај ги предностите и методолошките предизвици на користење повеќе зависни варијабли во едно истражување.
VIII. ПРОМПТОВИ ЗА КЛАСИ НА ЗАВИСНИ ВАРИЈАБЛИ
Типови одговори
Промпт
Опиши ги трите главни класи на зависни варијабли: моторни реакции, физиолошки мерки и self-report мерки, и анализирај ги нивните предности и ограничувања.
IX. КЕЈС-АНАЛИЗА (ИНТЕГРАТИВЕН ПРОМПТ)
Целосна методолошка анализа
Промпт
Дадено е истражување. Идентификувај:
– истражувачката хипотеза
– независната и зависната варијабла
– типот на варијаблите
– класата на зависната варијабла
– можни методолошки ограничувања
X. МЕТА-ПРОМПТ ЗА СИНТЕЗА
Методолошка логика
Промпт
Синтетизирај како истражувачкото прашање, хипотезата, независната и зависната варијабла формираат логички кохерентен истражувачки дизајн.
I. ОСНОВНИ ПОИМИ: ПОПУЛАЦИЈА И ПРИМЕРОК
Поим за популација
Промпт:
Дефинирај што претставува популација во научното истражување. Објасни зошто популацијата секогаш е теоретски конструкт, а не нужно емпириски достапна целина.
Поим за примерок
Промпт:
Објасни што е примерок и зошто научните истражувања во пракса најчесто работат со примероци наместо со целосна популација.
Однос популација – примерок
Промпт:
Анализирај го односот меѓу популацијата и примерокот и објасни зошто валидноста на заклучоците зависи од начинот на избор на примерокот.
II. РЕПРЕЗЕНТАТИВНОСТ И ГЕНЕРАЛИЗАЦИЈА
Репрезентативност
Промпт:
Што значи примерокот да биде репрезентативен? Објасни зошто репрезентативноста не е апсолутна, туку секогаш поврзана со конкретната популација и истражувачко прашање.
Генерализација
Промпт:
Објасни што значи генерализација во научното истражување и кои услови мора да бидат исполнети за резултатите од примерокот да се генерализираат на популацијата.
III. ПРИСТРАСНОСТ И ГРЕШКИ ПРИ ИЗБОР НА ПРИМЕРОК
Пристрасен примерок
Промпт:
Објасни што претставува пристрасен примерок и анализирај како пристрасноста при изборот на испитаници влијае врз валидноста на истражувањето.
Систематска и случајна грешка
Промпт:
Разликувај систематска и случајна грешка при земање примерок и објасни зошто систематската грешка е методолошки поопасна.
IV. ВИДОВИ ПРИМЕРОЦИ
Веројатносни примероци
Промпт:
Објасни што се веројатносни (probability) примероци и зошто тие се методолошки најпожелни во квантитативните истражувања.
Случаен примерок
Промпт:
Што претставува едноставен случаен примерок и кои се неговите предности и ограничувања во реални истражувачки услови?
Стратификуван примерок
Промпт:
Објасни што е стратификуван примерок и во кои ситуации неговата употреба е методолошки оправдана.
Кластерски примерок
Промпт:
Анализирај што е кластерски примерок и зошто тој често се користи кога популацијата е географски или институционално распрсната.
V. НЕВЕРОЈАТНОСНИ ПРИМЕРОЦИ
Погоден (convenience) примерок
Промпт:
Објасни што е погоден примерок и зошто тој е чест во студентските истражувања, но методолошки проблематичен за генерализација.
Намерен (purposive) примерок
Промпт:
Анализирај ја логиката на намерниот примерок и објасни зошто тој е легитимен во квалитативни и експлораторни истражувања.
Snowball примерок
Промпт:
Што претставува snowball примерок и во кои истражувачки контексти неговата употреба е неопходна, иако ја ограничува генерализацијата?
VI. ГОЛЕМИНА НА ПРИМЕРОКОТ
Значење на големината на примерокот
Промпт:
Објасни зошто големината на примерокот е важна за стабилноста и поузданоста на резултатите, но сама по себе не гарантира репрезентативност.
Мал наспроти голем примерок
Промпт:
Анализирај ги предностите и ограничувањата на мали и големи примероци во различни типови истражувања.
VII. ЕТИЧКИ И ПРАКТИЧНИ ПРАШАЊА
Етички аспекти при избор на примерок
Промпт:
Објасни кои етички прашања се поврзани со изборот на примерок, особено во истражувања со чувствителни или маргинализирани групи.
VIII. ИНТЕГРАТИВНИ ПРОМПТОВИ
Методолошка анализа на истражување
Промпт:
Дадено е конкретно истражување.
Идентификувај:
– популацијата
– типот на примерок
– можната пристрасност
– ограничувањата за генерализација
Популација–примерок–заклучок
Промпт:
Синтетизирај како дефиницијата на популацијата, изборот на примерок и типот на заклучоци се меѓусебно зависни во научното истражување.
IX. МЕТА-ПРОМПТ (КАНОНСКИ)
Методолошка рефлексија
Промпт:
Објасни зошто проблемите со примерокот не се „технички детали“, туку централни епистемолошки прашања во научното истражување
I. ОСНОВНА ЛОГИКА НА СЕМПЛИРАЊЕТО
Зошто работиме со примероци
Промпт:
Објасни зошто во општествените и психолошките истражувања речиси секогаш се користат примероци наместо целосни популации. Поврзи го ова со целите на истражувањето: тестирање теорија наспроти опишување популација.
Популација, примерок и инференција
Промпт:
Анализирај како истражувачите користат инференцијална статистика за да извлечат заклучоци за популацијата врз основа на податоци од примерок.
II. SAMPLING FRAME
Поим за sampling frame
Промпт:
Дефинирај што е sampling frame и објасни зошто тој е предуслов за веројатносно семплирање.
Ограничувања на sampling frame
Промпт:
Анализирај ги проблемите поврзани со sampling frame: нецелосност, пристап, институционални ограничувања и популации за кои рамка не постои.
III. RANDOM SAMPLING ≠ RANDOM ASSIGNMENT
Разлика помеѓу random sampling и random assignment
Промпт:
Јасно разликувај random sampling и random assignment. Објасни која е функцијата на секој од овие процеси и зошто студентите често ги мешаат.
Улога на random assignment во експериментите
Промпт:
Објасни зошто random assignment е клучен за внатрешната валидност на експерименталните истражувања, дури и кога примерокот не е случаен.
IV. ВЕРОЈАТНОСНО СЕМПЛИРАЊЕ (PROBABILITY SAMPLING)
Поим за probability sampling
Промпт:
Дефинирај probability sampling и објасни зошто овие техники овозможуваат проценка на репрезентативноста.
Simple random sampling
Промпт:
Објасни како функционира едноставното случајно семплирање и кои се неговите практични ограничувања.
Systematic sampling
Промпт:
Опиши systematic sampling и анализирај под кои услови организацијата на листата може да воведе пристрасност.
Stratified sampling
Промпт:
Објасни логиката на stratified sampling и зошто оваа техника е корисна кога популацијата е хетерогена.
Cluster sampling
Промпт:
Анализирај кога и зошто cluster sampling е соодветна техника, особено кога не постои листа на индивидуи во популацијата.
Multistage sampling
Промпт:
Објасни што е multistage sampling и како се користи за истражување во големи и сложени популации.
V. НЕВЕРОЈАТНОСНО СЕМПЛИРАЊЕ (NONPROBABILITY SAMPLING)
Поим и логика
Промпт:
Дефинирај nonprobability sampling и објасни зошто овие техники се чести во истражувања насочени кон тестирање теории.
Convenience sampling
Промпт:
Објасни што е convenience sampling и зошто тој е доминантен во психолошките истражувања со студенти.
Quota sampling
Промпт:
Анализирај quota sampling и објасни зошто тој претставува неверојатносен аналог на stratified sampling.
Referral (snowball) sampling
Промпт:
Објасни referral (snowball) sampling и зошто оваа техника е неопходна за истражување на тешко достапни популации.
VI. ГОЛЕМИНА НА ПРИМЕРОКОТ, EFFECT SIZE И POWER
Sample size и статистичка моќ
Промпт:
Објасни како големината на примерокот влијае врз статистичката моќ и зошто оваа врска не е линеарна.
Effect size и sample size
Промпт:
Анализирај ја врската помеѓу effect size и потребната големина на примерокот.
Parametric vs nonparametric tests
Промпт:
Објасни зошто непараметриските тестови (на пр., chi-square) генерално бараат поголеми примероци од параметриските тестови.
„Премногу голем примерок“
Промпт:
Објасни зошто премногу голем примерок може да доведе до статистички значајни, но тривијални резултати.
VII. ПРАКТИЧНИ ОГРАНИЧУВАЊА
Време, ресурси и методолошки избор
Промпт:
Анализирај како времето, финансиите и достапната поддршка влијаат врз изборот на sampling метод.
VIII. ИНТЕГРАТИВНИ ПРОМПТОВИ
Идентификација на sampling метод
Промпт:
За дадено истражување идентификувај:
– популацијата
– sampling frame
– типот на семплирање
– ограничувањата за генерализација
Методологија и епистемологија
Промпт:
Објасни зошто семплирањето не е само техничка постапка, туку епистемолошка одлука што ги ограничува можните заклучоци.
IX. МЕТА-ПРОМПТ (КАНОНСКИ)
Целосна методолошка синтеза
Промпт:
Синтетизирај како истражувачкото прашање, типот на хипотеза, дизајнот на истражувањето и методот на семплирање мора да бидат логички усогласени.